تاریخچه اینترنت (اینترنت چگونه ایجاد شده است؟)

زندگی بدون اینترنت شبیه به زندگی بدون برق است؛ تصوری دشوار و برای بسیاری ناممکن. این شبکه عظیم که تار و پود اقتصاد، آموزش و ارتباطات ما را شکل داده، چنان با سرعت در زندگی ما ریشه دوانده که گاهی فراموش می‌کنیم عمر آن به اندازه عمر یک انسان میانسال هم نیست. اینترنت، که روزگاری تنها یک ایده روی کاغذ در ذهن دانشمندان بود، اکنون به بزرگترین زیرساخت ساخته شده توسط بشر تبدیل شده است. اما این «ابر شبکه» چگونه متولد شد؟ آیا واقعاً همه چیز با ترس از جنگ هسته‌ای آغاز شد یا داستان پیچیده‌تری در میان است؟

برای درک عمیق‌تر از ابزاری که همین حالا مشغول استفاده از آن هستید، باید سفری به گذشته داشته باشیم؛ از آزمایشگاه‌های دهه ۶۰ میلادی تا دیتاسنترهای مدرن امروزی. شرکت مبنا تلکام، به عنوان یکی از پیشگامان ارائه راهکارهای ارتباطی پایدار در ایران، معتقد است که شناخت ریشه‌های این فناوری به ما کمک می‌کند تا آینده آن را بهتر ترسیم کنیم. در این مقاله جامع، ما به بررسی دقیق تاریخچه اینترنت می‌پردازیم، افسانه‌های رایج را کنار می‌زنیم و نگاهی ویژه به تاریخچه اینترنت در ایران خواهیم داشت. با ما همراه باشید تا داستان واقعی دهکده جهانی را مرور کنیم.

اینترنت چیست؟ (تعریف ساده قبل از ورود به تاریخچه)

قبل از سفر به اعماق تاریخ، بیایید تعاریف را شفاف کنیم. بسیاری از مردم واژه‌های «اینترنت» و «وب» را به جای هم استفاده می‌کنند، اما این دو هویت‌های متفاوتی دارند. اینترنت (Internet)، زیرساخت فیزیکی و شبکه‌ای است که میلیون‌ها کامپیوتر، سرور و کابل‌های فیبر نوری را در سراسر جهان به یکدیگر متصل می‌کند؛ درست مانند جاده‌ها و بزرگراه‌ها.

در مقابل، وب (World Wide Web) یکی از خدماتی است که روی این بستر اجرا می‌شود؛ مانند خودروهایی که در جاده حرکت می‌کنند. اینترنت شامل سرویس‌های متنوعی مثل ایمیل، انتقال فایل (FTP) و اینترنت اشیا است که وب تنها یکی از آن‌هاست. ویژگی بنیادین اینترنت، ساختار شبکه‌ای آن است. اینترنت از نظر معماری شبکه غیرمتمرکز است، اما در لایه‌های حاکمیتی، استانداردسازی و زیرساخت فیزیکی، نهادهای مشخصی مانند ICANN و دولت‌ها نقش مدیریتی و نظارتی دارند.

ایده اولیه اینترنت از کجا شکل گرفت؟

داستان تاریخچه اینترنت از ابتدا با رقابت علمی و نیاز به اشتراک منابع آغاز شد. در اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی، با پرتاب ماهواره «اسپوتنیک» توسط شوروی، ایالات متحده آژانس ARPA (آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته) را تأسیس کرد تا در فناوری پیشرو بماند.

یک باور رایج وجود دارد که اینترنت صرفاً برای بقا در جنگ هسته‌ای ساخته شد. واقعیت دقیق‌تر این است که اگرچه تحقیقات مرتبط با جنگ سرد و پایداری شبکه در برابر اختلال نقش مهمی داشتند، اما هدف اصلی ARPANET تسهیل اشتراک منابع محاسباتی بین دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی بود. در آن زمان، کامپیوترها ماشین‌های غول‌پیکر و کمیابی بودند و دانشمندان نیاز داشتند بدون سفر فیزیکی، از قدرت پردازشی آن‌ها استفاده کنند.

در این میان، جی.سی.آر لیکلایدر از دانشگاه MIT، ایده «شبکه کهکشانی» را مطرح کرد؛ رویای اتصال کامپیوترها برای دسترسی همگانی به داده‌ها، که بذر اصلی اینترنت را کاشت.

جامعه جهانی اینترنت (Internet Society) اهمیت این نقطه عطف تاریخی را این‌گونه توصیف می‌کند:

The Internet has revolutionized the computer and communications world like nothing before… The invention of the telegraph, telephone, radio, and computer set the stage for this unprecedented integration of capabilities.

اینترنت دنیای کامپیوتر و ارتباطات را دگرگون کرده است، به گونه‌ای که پیش از این سابقه نداشته است… اختراع تلگراف، تلفن، رادیو و کامپیوتر زمینه را برای این ادغام بی‌سابقه توانایی‌ها فراهم کرد.

تولد آرپانت (ARPANET)؛ نقطه آغاز اینترنت

چالش اصلی اتصال کامپیوترها، روش انتقال داده بود. خطوط تلفن سنتی Circuit Switching برای این کار ناکارآمد بودند. راه حل در ایده‌ای به نام سویچینگ بسته Packet Switching نهفته بود که داده‌ها را به قطعات کوچک تقسیم و ارسال می‌کرد. پل باران، دونالد دیویس و لئونارد کلینراک هرکدام از منظر متفاوتی (امنیت، نام‌گذاری و مدل ریاضی) به شکل‌گیری و تکامل مفهوم Packet Switching کمک کردند.

بر اساس این فناوری، شبکه ARPANET در سال ۱۹۶۹ متولد شد. در تاریخ ۲۹ اکتبر ۱۹۶۹، اولین پیام بین دانشگاه UCLA و استنفورد مخابره شد. پیام قرار بود کلمه LOGIN باشد، اما سیستم پس از ارسال دو حرف L و O کرش کرد! این رویداد نقطه آغاز شبکه‌های کامپیوتری بود که بعدها به اینترنت امروزی تکامل یافت.

پروتکل TCP/IP؛ زبان مشترک

با رشد شبکه‌های مختلف، نیاز به زبانی مشترک احساس شد. وینتون سرف و باب کان پروتکل TCP/IP را طراحی کردند که به شبکه‌های متفاوت اجازه گفتگو می‌داد. مهاجرت به TCP/IP در سال ۱۹۸۳ پایه فنی اینترنت را بنا نهاد، اما گسترش عمومی آن با تأسیس شبکه NSFNET و رفع محدودیت‌های تجاری در سال‌های بعد ممکن شد.

DNS چگونه اینترنت را قابل استفاده برای همه کرد؟

در روزهای نخست، برای اتصال به یک کامپیوتر باید آدرس IP آن (رشته‌ای از اعداد پیچیده) را می‌دانستید. با افزایش تعداد میزبان‌ها، این روش غیرممکن شد.

اختراع DNS سیستم نام دامنه در سال ۱۹۸۳ توسط پل موکاپتریس، این مشکل را حل کرد. DNS نام‌های قابل درک مانند :

https://www.google.com/search?q=mabnatelecom.com

را به IP ترجمه می‌کرد. DNS در کنار ابزارهای کاربرپسند مانند مرورگرهای اولیه و کلاینت‌های ایمیل، نقش مهمی در ساده‌سازی استفاده عمومی از اینترنت و خروج آن از انحصار متخصصان ایفا کرد.

گسترش اینترنت از دانشگاه‌ها به مردم عادی (دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی)

تا اواسط دهه ۸۰، اینترنت قلمرو دانشگاهیان بود. اما ورود کامپیوترهای شخصی (PC) به خانه‌ها تقاضا را تغییر داد. بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF) با ایجاد شبکه NSFNET، زیرساختی قوی‌تر از آرپانت ایجاد کرد که به ستون فقرات اینترنت تبدیل شد.

در اوایل دهه ۹۰، با برداشته شدن موانع تجاری، شرکت‌های ISP (ارائه‌دهنده اینترنت) شکل گرفتند و سرویس دایال‌آپ (Dial-up) را به مردم عرضه کردند. صدای بوق مودم‌های دایال‌آپ، نویدبخش ورود میلیون‌ها کاربر خانگی به دنیای دیجیتال بود.

تولد شبکه جهانی وب (WWW) و انقلاب دسترسی به اطلاعات

سال ۱۹۸۹ نقطه عطفی بود که چهره اینترنت را تغییر داد. تیم برنرز-لی در سرن (CERN)، شبکه جهانی وب (WWW) را اختراع کرد. تا پیش از آن، اینترنت محیطی متنی و پیچیده بود. وب تنها یکی از سرویس‌های مهم اینترنت بود و پیش از آن، ایمیل و انتقال فایل (FTP) کاربردهای غالب بودند، اما وب با رابط گرافیکی خود همه‌چیز را دگرگون کرد.

برنرز-لی با ابداع HTML، HTTP و URL، و سپس ساخت اولین مرورگر، دسترسی به اطلاعات را ساده کرد. در سال ۱۹۹۳، عرضه مرورگر گرافیکی موزاییک (Mosaic) باعث شد تصاویر و متن در کنار هم دیده شوند. مرورگر Mosaic به‌عنوان یک کاتالیزور عمل کرد، اما رشد انفجاری اینترنت نتیجه هم‌افزایی آن با عواملی مثل کاهش هزینه کامپیوترهای شخصی و توسعه زیرساخت‌های مخابراتی بود.

مرکز تحقیقاتی سرن (CERN) که زادگاه این اختراع بزرگ است، هدف اولیه خلق وب را این‌گونه شرح می‌دهد:

Tim Berners-Lee, a British scientist, invented the World Wide Web (WWW) in 1989… The Web was originally conceived to meet the demand for automated information-sharing between scientists.

تیم برنرز-لی، دانشمند بریتانیایی، در سال ۱۹۸۹ شبکه جهانی وب (WWW) را ابداع کرد؛ سامانه‌ای که در آغاز با هدف برآورده‌سازی نیاز به اشتراک‌گذاری خودکار اطلاعات میان دانشمندان شکل گرفت.

تجاری‌سازی اینترنت و شکل‌گیری اقتصاد دیجیتال

با محبوبیت وب، پتانسیل اقتصادی آن آشکار شد. سال ۱۹۹۵ سالی طلایی بود؛ آمازون و ای‌بی (eBay) کار خود را آغاز کردند و گوگل در سال ۱۹۹۸ متولد شد. اینترنت بستری برای تجارت الکترونیک، بانکداری آنلاین و تبلیغات شد. در ایران نیز، شرکت‌هایی مانند مبنا تلکام (تأسیس ۱۳۸۴) با درک این نیاز، به توسعه زیرساخت‌های ارتباطی پایدار برای کسب‌وکارها پرداختند.

حباب دات‌کام؛ اولین بحران بزرگ اینترنت

شور و اشتیاق سرمایه‌گذاران در اواخر دهه ۹۰ منجر به «حباب دات‌کام» شد. سرمایه‌های کلان به سمت هر شرکتی که پسوند .com داشت سرازیر شد، بدون توجه به مدل درآمدی آن‌ها. در سال ۲۰۰۰، این حباب ترکید و بسیاری ورشکست شدند. اما این بحران باعث شد شرکت‌های قدرتمندی که زیرساخت واقعی داشتند (مثل گوگل و آمازون) باقی بمانند و اینترنت بر پایه‌های محکم‌تری استوار شود.

اینترنت بی‌سیم و موبایل؛ اینترنت همیشه همراه

گام بعدی، رهایی از کابل بود. استاندارد Wi-Fi در سال ۱۹۹۷ معرفی شد. اما انقلاب اصلی با اینترنت موبایل رخ داد.

• 3G و 4G: مرور وب و استریم ویدیو را به گوشی‌ها آوردند.
• TD-LTE: اینترنت پرسرعت ثابت بی‌سیم را به خانه‌ها و دفاتر آورد. مبنا تلکام با تمرکز بر این تکنولوژی، اینترنتی پایدار و بدون نیاز به خط تلفن را جایگزین سیستم‌های قدیمی کرد. معرفی گوشی‌های هوشمند در سال ۲۰۰۷، اینترنت را از پشت میز به جیب ما منتقل کرد.

تاریخچه اینترنت در ایران

ایران جایگاه قابل توجهی در تاریخ اینترنت منطقه دارد. ایران از نخستین کشورهای منطقه خاورمیانه بود که در اوایل دهه ۱۹۹۰ (سال ۱۳۷۱ شمسی) از طریق مرکز تحقیقات فیزیک نظری (IPM) به شبکه اینترنت متصل شد.

جدول مقایسه دوره‌های تحول اینترنت در ایران

نقش دکتر سیاوش شهشهانی در اتصال اولیه و شرکت‌هایی مانند مبنا تلکام در توسعه دیتاسنترها و پهنای باند اختصاصی، در پایداری امروز اینترنت کشور انکارناپذیر است.

آینده اینترنت؛ از وب ۳ تا هوش مصنوعی

ما در آستانه تحولات جدیدی هستیم:

1. وب ۳ (Web 3.0): وب ۳ مفهومی در حال شکل‌گیری است که عمدتاً بر تمرکززدایی، بلاکچین و مالکیت کاربر بر داده‌ها استوار است و هنوز تعریف استاندارد و واحدی ندارد.
2. اینترنت اشیا (IoT): اتصال همه چیز به شبکه، از خودرو تا لوازم خانگی.
3. هوش مصنوعی (AI): تغییر نحوه جستجو و تعامل با محتوا.
4. متاورس: متاورس به‌عنوان یک مسیر بالقوه و آزمایشی برای آینده تعاملات دیجیتال مطرح است، نه لزوماً یک تحول قطعی و تثبیت‌شده.

جمع‌بندی

از ارسال دو حرف LO در سال ۱۹۶۹ تا دنیای پرسرعت امروز، تاریخچه اینترنت روایتی از همکاری، نوآوری و تکامل است. این شبکه که ابتدا برای اشتراک منابع محاسباتی طراحی شده بود، اکنون بستر حیات مدرن است. در ایران نیز، اینترنت از دایال‌آپ‌های پرسروصدا به سرویس‌های پایدار TD-LTE و فیبر نوری رسیده است.

امروز، اینترنت دیگر یک کالای لوکس نیست؛ بلکه ابزار کار است. شرکت مبنا تلکام با درک این واقعیت، متعهد است که با ارائه زیرساخت‌های قدرتمند و پایدار، بستری مطمئن را برای رشد کسب‌وکارهای ایرانی در این دهکده جهانی فراهم کند.

سوالات متداول درباره اینترنت

در ادامه به پرتکرارترین سوالاتی که معمولاً درباره چگونگی شکل‌گیری و تحول اینترنت مطرح می‌شود، پاسخ داده‌ایم:

1. مخترع اصلی اینترنت چه کسی است؟

اینترنت حاصل تلاش گروهی است. افرادی مانند وینتون سرف و باب کان (TCP/IP)، تیم برنرز-لی (وب) و لئونارد کلینراک (تئوری صف) نقش‌های کلیدی داشتند، اما هیچ فرد واحدی مخترع کل اینترنت نیست.

2. اینترنت چه زمانی وارد ایران شد؟

ایران در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۳ میلادی) از طریق مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات (IPM) به شبکه جهانی اینترنت متصل شد و جزو پیشگامان منطقه بود.

3. تفاوت اینترنت و وب چیست؟

اینترنت زیرساخت فیزیکی شبکه (کابل‌ها و سرورها) است، در حالی که وب (WWW) مجموعه‌ای از صفحات و اطلاعات است که روی این بستر رد و بدل می‌شود.

4. اولین پیام اینترنتی چه بود؟

اولین پیام کلمه LOGIN بود که قرار بود از دانشگاه UCLA به استنفورد ارسال شود، اما سیستم پس از ارسال حروف L و O قطع شد.

5. اینترنت اشیا (IoT) به چه معناست؟

اینترنت اشیا به شبکه دستگاه‌های فیزیکی (غیر از کامپیوتر و گوشی) مانند لوازم خانگی یا سنسورها اشاره دارد که به اینترنت متصل شده و داده تبادل می‌کنند.